SŁOWNIK BUDDYJSKI

(Buddyzm Zen i Buddyzm Tybetański)

Terminy sanskryckie oznaczono - san., palijskie pal., chińskie - chin., japońskie - jap., koreańskie - kor., angielskie - ang.

 Abhidharma 

Potocznie Wyższa Dhamma (Dharma). Trzeci podział kanonu theravady i szkół mahajany. Jest to w większości komentarz do kazań lub sutr, które sprowadza do analiz. Zawiera cały system treningu umysłu w ujęciu filozoficznym i psychologicznym.

• Abhidhamma Pitaka zawiera teksty dotyczące filozoficznych aspektów Dhammy, wg tradycji tezy w niej zawarte zostały sformułowane przez Buddę kilka tygodni (ok. czterech do siedmiu) po osiągnięciu przezeń oświecenia. 

• Dhammasangani ("Wyliczenie zjawisk") -- zawiera wykaz wszystkich podstawowych form (paramattha dhamma) jakie można spotkać w tym świecie.

• Vibhanga -- kontynuacja wcześniejszego rozdziału, zapisana w bardziej zwartej formie.

• Dhatukatha -- wyjaśnienie dwóch wcześniejszych rozdziałów w formie pytań i odpowiedzi.

• Puggalapannatti -- zawiera opis [różnych] ludzkich charakterów.

• Kathavatthu -- spisane przez Moggaliputta Tissa w trzecim wieku przed naszą erą wyjaśnienia do kontrowersyjnych punktów doktryny buddyjskiej.

• Yamaka -- zawiera logiczną analizę wielu spośród zaprezentowanych w Abhidhammie koncepcji.

• Patthana -- najdłuższa księga w Tripitace (w jednym z wydań ponad 6 tysięcy stron), w której opisano prawa (paccayas) rządzące światem, które bezpośrednią oddziaływują na dhammy (opisane w pierwszym rozdziale).

W buddyzmie istnieją dwa typy komentarzy i traktatów: 

1. Abhidharma zawiera głównie, choć nie tylko, komentarze wyjaśnione przez Buddę Śakjamuniego i recytowane na Trzecim Soborze, który miał miejsce w 250 roku przed naszą erą, 

2. Sastry są późniejszymi komentarzami i traktatami, napisanymi przez patriarchów mahajany, takich jak Nagardżuna (II/III w. p.n.e.), Asangha i Vasabandu (V w. n.e.), by wyjaśnić ważne punkty w nauczaniu Buddy. (Ważną sastrą, na przykład, jest ,,Traktat o Przebudzeniu Wiary''). Sastry tworzą główną część tripitaki mahajany. 
   

Acala - Niewzruszony, bóstwo pomagające usuwać przeszkody

Adibudda - Pierwotny Budda

Akaśagarbha - mahasattwa, jeden z ośmiu wielkich bodhisattwów

Akszobhja - niebieski Budda wschodu w mandali dhjanibuddów, mistrz rodziny Wadżry, Wadżrasattwa.

Amitajus - bodhisattwa długiego życia, emanacja Buddy Amitabhy.

Amitabha - "Bezmierny Blask", Budda Czystej Krainy - czerwony Budda zachodu w mandali dhjanibuddów, mistrz rodziny Lotosu.

Amogasiddhi - zielony Budda północy w mandali dhjanibuddów, mistrz rodziny Aktywności (Właściwości)

Amoghapasza - bodhisattwa pomagający oczyszczać skutki niemoralnego postępowania, emanacja Awalokiteśwary.

Anatman - zasada wyrażająca przeciwieństwo "ego", nie-jaźń, nie istnienie trwałego własnego "ja".

Awalokiteśwara - Czenrezing, bodhisattwa nieograniczonego współczucia. Mahasattwa, jeden z ośmiu wielkich bodhisattwów, emanacja Buddy Amitabhy. Jest patronem Tybetu, a Dalajlamowie są jego ziemskimi inkarnacjami. Zobacz obrazek

Arhant (san., pal. arahant) - dosł.  „wartościowy człowiek”, „czcigodny”, najwyższy stan osiągany przez buddystów hinajany; ktoś, kto jest wolny od wszystkich pragnień i przez to od odradzania się.

Arhat - niszczyciel wroga lub nieprzyjaciela. Oznacza poziom urzeczywistnienia na którym wróg, dualistyczne lgniecie do ego, zostal pokonany.

Bala - Moc.

• Moc wiary (Saddha Bala)

• Moc wysiłku (Viriya Bala)

• Moc uważności (Sati Bala)

• Moc samadhi (Samadhi Bala)

• Moc mądrości (Pradżnia Bala)

Bardo - Słowo to oznacza dosłownie "przedział między dwiema rzeczami", stan przejściowy. Wszystko, czego doświadczamy zawiera w sobie tą właściwość: przedział pomiędzy poszczególnymi fazami. Nasze życie jest "bardo" pomiędzy narodzinami, a śmiercią; po śmierci jest następne "bardo", przed narodzinami. Właśnie ten przedział - między śmiercią i narodzinami jest najczęściej spotykanym znaczeniem słowa "bardo"

Buddyzm tybetański rozróżnia cztery główne rodzaje bardo

1. Bardo życia

2. Bardo snu

3. Bardo pośmiertnej nieświadomości

4. Bardo stawania sie (po obudzeniu się z nieświadomości, ale przed narodzinami

Inne to

1. Bardo płodu

2. Bardo medytacji

Bodhisattwa (san., jap. bosatsu) - dosł. „oświecona, mądra istota”, oświecona istota o wielkim współczuciu, która niesie pomoc innym w osiągnięciu wyzwolenia. W zen często określa się tym mianem człowieka poważnie pracującego nad sobą dla dobra innych.

Bodhidharma Twórca szkoły buddyzmu Zen, żył w latach 470-532, przywędrował przez Tybet z Indii do Chin; wprowadził oryginalną metodę nauczania buddyzmu - tzw. "przekaz poza słowami"; bezpośrednim spadkobiercą Bodhidharmy był rodowity Chińczyk - Drugi Patriarcha Zen - Hui'ko.

Bon /Bon-po [tyb.] - tradycyjna animistyczna religia Tybetu

Budda (san. buddha, chiń. fo, jap. bosatsu) - dosł. „ten, który jest oświecony, przebudzony”, termin oznaczający: 1. kogoś przebudzonego do prawdziwej natury istnienia; 2. najwyższą Prawdę lub absolutny Umysł; 3. pisane z dużej litery odnosi się do historycznej postaci - Siddharty Gautamy Buddy, którego nazywano m. in. Tathagata (san.) - dosł. „Ten, Który Tak Przyszedł”, najwyższy epitet Buddy.[1][2]

Buddowie trzech czasów - przyszlosci, czasu obecnego i przeszlosci i dziesieciu kierunków - pólnocy, poludnia, wschodu, zachodu, czterech posrednich kierunków geograficznych oraz zenitu i nadiru.

Czukpi (Czuk-pi) (po koreańsku)  przyrząd w kształcie krótkiego miecza, służący do sygnalizacji (poprzez uderzenie w niego) początku i końca medytacji

Dalajlama - duchowy przywódca Tybetu, uważany jest za kolejną inkarnację Czenrezika (bodhisattwa). Zobacz to hasło w Wikipedii zobacz obrazek

Dharma (san.) - termin oznaczający: 1. prawo lub zasadę podtrzymującą i rządzącą wszechświatem (w tym wypadku pisze się zazwyczaj z dużej litery). Prawo to głosi, że 2. wszystkie zjawiska, które również nazywa się dharmami, podlegają prawu przyczynowości, pojawiając się i znikając zgodnie z przyczynami i warunkami. Z uniwersalnego zastosowania tego prawa wypływa znaczenie 3. ostateczna prawda i 4. nauka Buddy, która jest wyjaśnieniem tej prawdy i z której wywodzi się 5. buddyjska doktryna.

Dharmata, Dharmakaja - oswiecony, naturalny przejrzysty stan umyslu wrodzony wszystkim czujacym istotom. Prawdziwa natura umyslu.

Dakini - (chodzaca po niebie). Istnieje wiele rodzajów i poziomów dakin. Ogólnie to slowo odnosi sie do pewnych zenskich medytacyjnych bóstw lub Jidamów, którzy spelniaja dzialania przynoszace pozytek czujacym istotom.

Diamentowa Droga - (tyb. Wadzrajana): metody transformacji oparte na motywacji i filozofii Wielkiej Drogi(Mahajany). Moga byc stosowane tylko w polaczeniu z pragnieniem widzenia wszystkiego na czystym i doskonalym poziomie. Ta droga oparta jest na naukach Buddy Siakjamuniego, który zamanifestowal sie jako Dordze Czang (Dzierzacy Diament)Budda Darmakaji. Skladaja sie one glównie z ustnych i tajemnych nauk, jedne dla utalentowanych uczniów zdolnych do natychmiastowego oswiecenia, a drugie opisujace stopniowa sciezke pouczen, w której uczen przechodzi od jednego stopnia do nastepnego, dochodzac stopniowo do rozpoznania natury umyslu-oswiecenia. Powiedziane jest, ze praktykujacy Wadzrajane moze osiagnac stan Buddy w jednym zyciu. Wiecej na stronach "Buddyzm Diamentowej Drogi"

Dojo [jap.] -  dosłownie - miejsce praktykowania drogi. Niekoniecznie medytacji może być również sztuk walki.

Dordże (sanskr. Wadżra) dosłownie ' Pan kamieni, diament' symbol niezniszczalności i niewzruszoności, cechujących najwyższy stan umysłu do którego dąży się na drodze Wadżrajany

Dzietsyn - uprzejme i grzecznosciowe okreslenie tybetanskie, uzywane wobec wielkich nauczycieli.

Dzień Oświecenia Buddy  (8 grudnia w tradycji zen lub w innych tradycjach pełnia księżyca w maju lub czerwcu) W Dniu Oświecenia Buddy świętujemy rezultat poszukiwań Buddy Siakjamuniego na drodze zrozumienia samego siebie. W tradycji buddyjskiej jest to najważniejszy dzień roku. Przez tydzień poprzedzający ceremonię, klasztory Zen na całym świecie przeprowadzają odosobnienia o najsurowszych regułach. W niektórych przypadkach uczestnicy nawet nie kładą się spać przez całe 7 dni.

Dziesiec pozytywnych dzialan - przeciwienstwa dziesieciu negatywnych dzialan którymi sa: zabijanie, kradziez, naduzycia seksualne, klamstwo na szkode innych, grubianska mowa, obmowa, bezcelowe gadulstwo, nienawisc, zawisc oraz falszywe poglady

Ego (lub „ego-ja”) - wg buddyjskich nauk jest to złudzenie, któremu ulega większość istot. Mają one świadomość siebie jako oddzielnej indywidualności, jako stałego i odrębnego bytu. Złudzenie to powstaje, gdyż istoty wprowadzane są w błąd przez różnicujący umysł (intelekt), który postuluje dualizm „ja” i „nie ja”, i zaczynają myśleć i działać tak, jakby były oddzielnymi bytami wobec świata znajdującego się poza nimi. Wyobrażenie „ja” utrwala się w podświadomości i ego zaczyna dominować nad umysłem, atakując wszystko, co mogłoby zagrozić jego pozycji i chwytając wszystko, co mogłoby ją powiększyć i umocnić. W ten sposób rodzą się: antagonizm, chciwość i alienacja, doprowadzając do cierpienia jako konsekwencji powtarzającego się w koło procesu. 

Gakudo [jap.] - Studiowanie drogi. Gaku - studiować i stosować. do - droga. Zobacz też Gakudo Yojin Shu

Gompa - klasztor.

Gelug (Gelugpa) - dominująca szkoła buddyzmu tybetańskiego związana z dalajlamami; tzw "żółte czapki". Szkoła ta kładzie szczególny nacisk na studiowanie pism i tradycję klasztorną.
 
Hapczang  (po koreańsku hapczang, po japońsku gassho)  rytualny gest buddyjski; złożenie dłoni na wysokości serca, wyrażające wdzięczność i szacunek.

Heruka - zob. Dakini 

Hinajana - dosł. „mały pojazd”, południowa gałąź buddyzmu.

Inicjacja - przekaz mocy. Ceremonia wprowadzajaca praktykujacego w pole mocy szczególnego aspektu Buddy. Moze zostac udzielona przez blogoslawienstwo, lub tez jako poczatek praktyki. Wówczas uczen potrzebuje takze przekazu tekstu (tyb. lung) i ustnych wyjasnien (tyb.tri).

Ji Do Poep Sa Nim  (JDPSN) (czyt. "dżi do pop sa nim")  Po koreańsku znaczy Czcigodny Mistrz Dharmy, wskazujący słuszny kierunek. Jest to honorowy tytuł używany wobec nauczycieli Zen.

Kalpa - podobnie jak eon jest nazwa bardzo długiego ale nieokreślonego czasu. Ogólne znaczenie jest takie, ze kalpa jest o wiele dłuższa niż eon i oblicza się ją na być może setki milionów lat czasu ziemskiego.

Karma (san., jap. go) - jedna z fundamentalnych doktryn buddyzmu. Jej zasadnicze znaczenie to „działanie” oraz owoce tego działania. Jest to akcja i reakcja, nieprzerwany proces przyczyn i skutków tworzących okoliczności tej i kolejnych egzystencji.

(doslownie dzialanie): prawo przyczyny i skutku, zgodnie z którym przezywamy swiat odpowiednio do wrazen nagromadzonych w umysle na skutek naszych wczesniejszych dzialan ciala, mowy i umyslu. Pozytywne dzialania prowadza do szczescia, negatywne zas do cierpienia.
 

Kensho (jap.) - dosł. „wgląd w swą własną naturę”; z semantycznego punktu widzenia kensho i satori oznaczają to samo. W zen kensho oznacza zazwyczaj pierwsze i (lub) płytkie oświecenie.

Kido  Jest odosobnieniem śpiewów, trwającym zwykle dwa lub trzy dni. Jest to forma praktyki Zen wywodząca się z dawnych Chin i nawiązująca do koreańskich obrzędów szamańskich. Grupa śpiewających głośno uczestników, akompaniując sobie na różnych instrumentach perkusyjnych, robi mnóstwo hałasu tak, by nie powstawało myślenie. Plan Kido jest taki sam jak YMJJ prócz tego, że cisza nie jest zachowywana, posiłki nie są formalne i nie ma przerwy w śpiewach - jeżeli musisz wyjść to wychodzisz i wracasz.

Koan (jap., chin. gong’an po koreańsku kong-an) - w zen jest to sformułowanie wyrażone w sposób wprawiający w zakłopotanie, a wskazujące na ostateczną prawdę. Koany mogą być rozwiązane jedynie przez przebudzenie głębszego poziomu umysłu leżącego poza dyskursywnym intelektem. Istnieje około 1700 spisanych koanów.

Kyol Che (czyt. "kjol cze") Po koreańsku znaczy "ściśnięta Dharma". Rocznie odbywają się dwie sesje Kyol Che - latem i zimą. Jest to dłuższa sesja medytacyjna (letnie Kyol Che w Polsce trwa trzy tygodnie, zaś zimowe - trzy miesiące). Jest to odosobnienie ciszy, milczenia. Plan dnia obejmuje zwykle ok. ośmiu godzin medytacji, dwie serie po 108 pokłonów, śpiewy poranne i wieczorne oraz trzy formalne posiłki. Uczestnicy mają też rozmowy konganowe z Nauczycielem który prowadzi sesję.

Lagtong - medytacja wgladu odkrywajaca jakimi rzeczy sa. Doprowadzona do perfekcji pozwala zobaczyc, doswiadczyc natury umyslu.

Lama (dosl. najwyzsza matka) - Guru: nauczyciel. W Diamentowej Drodze jest szczególnie wazny. Bez niego uczen nie posiada klucza do najwyzszych nauk.

Linia przekazu - nieprzerwany przekaz poznania natury umyslu i metod, które je umozliwiaja.  

Lung - Rytualne czytanie tekstów Diamentowej Drogi

mahajana (san. mahayana) - dosł. „wielki pojazd”, północna gałąź buddyzmu.

Mahamudra (Wielka Pieczec, Wielki Symbol lub Wielki Gest). Jest to medytacyjna tradycja przekazywana szczególnie przez szkole Karma Kagyu (jedna z czterech wielkich szkól Buddyzmu tybetanskiego), od Buddy Dordze Czang (Buddy Darmakaji) do Tilopy( wielki indyjski mistrz zyjacy od 988 do 1069r.), az do obecnych dzierzycieli linii. Jest to stan w którym podmiot, przedmiot i dzialanie sa jednym, a wszystkie doswiadczenia przeksztalcone sa w madrosc i zreczne srodki. Z ich jednosci powstaje puste, swietliste i nie napotykajace przeszkód doswiadczenie oswiecenia. Mahamudra zawiera podstawe, droge i cel, bedac kwintesencja wszystkich buddyjskich nauk.

Moktak  drewniany instrument perkusyjny o opływowym kształcie, służący do wybijania rytmu w trakcie buddyjskich śpiewów.

zobacz w Wikipedii

monitor (ang.) - w zen osoba prowadząca formalne zazen w świątyni. W klasztorach sekty soto głównym mnichem opiekującym się zendo,

następnym rangą po roshim, jest godo (jap.), w klasztorach sekty rinzai - jikijitsu (jap.).

Mantra - naturalna wibracja aspektu Buddy. Tam gdzie sie ja wypowiada on równiez jest obecny. Mantra jest waznym elementem praktyki Diamentowej Drogi. Posłuchaj mantry OMMANI PEME HUNG lub ściągnij (mp3 360KB)

 

Mandala - pole mocy wylaniajace sie z potencjalu przestrzeni. Oswiecona mandala pojawia sie z trzydziestu siedmiu doskonalych wlasciwosci Buddów i Bodhisatwów.

Mudra - (znak, gest, symbol) mudry sa symbolicznymi gestami rak, które moga towarzyszyc praktykowanej medytacji.

Zobacz objaśnienia na stronie rdewi.fm.interia.pl/znaki.htm lub lokalnie Mudra

Natura Buddy - stan, w którym wszystko podlega niekończącej się przemianie; który jest dynamiczny, pozbawiony kształtu, barwy i masy; matryca wszelkich zjawisk.

Nirwana (san., jap. nehan) - dosł. „wygaśnięcie”, satori, doświadczenie Niezmienności, wewnętrznego Pokoju i Wolności; nieuwarunkowany niczym stan poza narodzinami i śmiercią, osiągany, gdy unicestwiona została cała niewiedza i pożądanie, a karma będąca przyczyną odradzania się uległa spaleniu.

Nirmanakhaja - cialo fizyczne, dzialajace jako narzedzie przynoszace pozytek innym   

Nyndro (z tybetańskiego) - Praktyki wstępne w Buddyzmie Diamentowej Drogi. Służą do nagromadzenia zasługi i mądrości. Obejmują między innymi praktykę 111 111 pokłonów i podarowanie mandali 111 111 razy.

Oświecenie - samourzeczywistnienie, urzeczywistnienie Umysłu, kensho, satori.

parinirwana (san.) - dosł. „całkowite wygaśnięcie”; powrót do pierwotnej czystości Natury Buddy po rozkładzie fizycznego ciała. Parinirwana zazwyczaj odnosi się do stanu całkowitego wyzwolenia osiągniętego przez Buddę Siakjamuniego w chwili śmierci.

Pradżnia - to mądrość powstająca z doświadczenia wglądu i zrozumienia. Jest jedną z Sześciu Paramit.

Można ją także określić, jako Umysłową zdolność, która pozwala bezbłędnie rozumieć życie oraz odróżniać prawdę od fałszu. Ten, kto osiągnął ją w doskonałym stopniu, nazywany jest Buddą. Zatem jest to najsubtelniejsza i najjaśniejsza mądrość, różniąca się od zwykłej ludzkiej inteligencji.

 "Nizsza pradznia" zawiera wszelkiego rodzaju wiedze swiatowa (np. jak prowadzic interesy). "Wyzsza pradznia" zawiera dwa etapy widzenia zjawisk jako nietrwalych, pozbawionych "ego" i poddanych cierpieniu, oraz widzeniu, jakimi rzeczy sa.

Pradzniaparamita - "mądrość przewyższająca wszystko" - zbiór podstawowych textów, które wykazują że każde pozytywne lub negatywne twierdzenie jest pozbawione ostatecznej prawdy.

Pudgala - jaźń, świadomość, umysł.

Punja - zasługi zebrane w poprzednich egzystencjach.

Rinpocze - dosł "drogocenny" - jest tybetańskim określeniem, ewentualnie tytułem, buddyjskiego mistrza. 

Pustka (sunjata): oznacza, ze nic nie istnieje samo z siebie, lecz ze wszystko powstaje z uwarunkowan. Jest ona ostateczna natura wszystkich wewnetrznych i zewnetrznych zjawisk, której nie da sie opisac przy pomocy pojec.

Reinkarnacja - Proces "dziedziczenia" skutków poczynań człowieka (dobrych czy złych). Nie oznacza odrodzenia się danej osoby a jedynie wypracowanego wzorca psycho-fizycznego w całkiem nowym ciele.

Rinpocze - oznacza drogocenny - jest tybetanskim okresleniem, ewentualnie tytulem, buddyjskiego mistrza.

Roshi (jap.) - dosł. „czcigodny /duchowy/ nauczyciel”. W zen może nim być człowiek świecki, mnich lub kapłan, w pełni oświecony, posiadający pieczęć potwierdzenia (jap. inka shomei) i doświadczenie oraz umiejętności, które pozwalają mu prowadzić i inspirować uczniów na drodze do samourzeczywistnienia. Roshi nie próbuje kontrolować życia prywatnego swoich uczniów. Służy tylko pomocą na ich drodze do oświecenia.

Sakja - jedna ze szkół buddyzmu tybetańskiego

Samadhi - termin ten opisuje jednoupunktowione pochloniecie medytacja, w którym obiekt medytacji i praktykujacy doswiadczeni sa jako nierozdzielni i nierozróznialni,. Chociaz istnieje wiele rodzajów samadhi, wazne jest wiedziec, ze ten termin nie zaklada niczego odnosnie urzeczywistnienia i spelnienia praktykujacego.

Sambhogakaja - stan radosci: swobodna gra i spontaniczna radosc umyslu.
Wylania sie ze stanu prawdy (Dharmakaji), by pomagac podazajacym za naukami Buddy.
Schronienie - reorientacja w kierunku wartosci, którym mozemy zaufac. Przyjmuje sie je w Buddzie jako celu, w Dharmie - Naukach - jako drodze i w Sandze - w praktykujacych - jako w tych, którzy nam na niej pomagaja. Sa to tak zwane Trzy Klejnoty. Aby praktykowac Diamentowa Droge trzeba przyjac dodatkowe schronienie w Trzech Korzeniach, zwanych Lama, Jidamem i Straznikiem. Sa oni zródlem blogoslawienstwa, inspiracji i ochrony na sciezce.

Samadhi (san., jap. zammai lub sammai) - dosł. „złączenie, zjednoczenie osoby z przedmiotem jej medytacji”. W zen jest to równowaga, spokój i zogniskowanie umysłu na jednym, a także stan intensywnej lecz bezwysiłkowej koncentracji, całkowitego pochłonięcia, intensywnego zagłębienia się, w którym umysł przekroczył wszystkie myśli, wizualizacje, wyobrażenia itp. i wszedł w stan głębokiej i rozświetlonej przytomności.

Samsara (san., jap. shozi) - cykl narodzin i śmierci, świat względności, w którym wszystkie zjawiska (również myśli i uczucia) ulegają nieustannej przemianie zgodnie z prawem przyczynowości (karmy). W mahajanie samsara traktowana jest jako odwrotna strona nirwany.

Sangha (san.) - pierwotnie: buddyjski zakon monastyczny; ogólnie: wspólnota ludzi praktykujących drogę Buddy.

Satori (jap.) - zazwyczaj głębokie oświecenie; przebudzenie się ku prawdzie znajdującej się poza wszelkim dualizmem i zróżnicowaniem; wejrzenie w swoją prawdziwą naturę, a tym samym w naturę wszelkiego istnienia. Doświadczenie satori wywołuje fundamentalne przekształcenie osobowości i charakteru, i daje całkowicie nową wizję świata. Więcej

Sensei (jap.) - dosł. „pierworodny, któremu należy się szacunek”, w zen - nauczyciel.

Seshin (jap.) - dosł. „koncentrowanie i jednoczenie umysłu”, kilkudniowy, zazwyczaj siedmiodniowy okres intensywnego treningu zen w odosobnieniu.

Sidha, Mahasidha (spelniony)- okreslenie dla oswieconych mistrzów tradycji tantrycznej. Oznacza kogos, kto poza spelnieniem na poziomie absolutnym, jest zharmonizowany z magicznymi zdolnosciami swiata zjawiskowego. Odnosi sie równiez do urzeczywistnionej czy oswieconej istoty.

Sidhi (spelnienie) - sa albo zwyczajne albo najwyzsze sidhi. Osiem zwyczajnych sidhi dotyczy panowania nad swiatem zjawiskowym. Najwyzsze sidhi to Oswiecenie.

Skandha - "zespół" pięciu kategorii doświadczenia: 1.nazwa i kształt [san. namarupa]; 2.uczucia i emocje [wedana]; 3.percepcja i rozpoznawanie zjawisk [sańdznia]; 4.świadomość, dobór intelektualny i klasyfikacja "rzeczy" w celu budowania struktur mentalnych [widżniana]; 5.czynniki kształtujące [wasana

Soen Sa Nim  (SSN)  (po koreańsku - nim - czcigodny, sa - mistrz, soen - zen) honorowy tytuł stosowany wobec mistrza Zen. 

Śunja /Sunjata - pustka (nicość); oznacza, że nic nie istnieje samo z siebie, lecz że wszystko powstaje z uwarunkowań. Jest ona ostateczną naturą rzeczy: wszystkich wewnetrznych i zewnetrznych zjawisk, której nie da się opisać przy pomocy pojęć. 
Sabbe dhamma anatta - "wszystkie dharmy pozbawione są własnej istoty" - słowa Buddy.

Sunim (Su Nim) Tytuł używany wobec mnichów i mniszek

sutra (san., jap. kyo, pali - sutta) - dosł. „nić, na której nawleczone są klejnoty”, święte pisma buddyzmu, składające się z dialogów i kazań przypisywanych Buddzie. Jest ich około 10 000.

Straznicy - Buddowie pojawiajacy sie w gniewnej formie, aby oddalac wewnetrzne i zewnetrzne przeszkody na sciezce do oswiecenia. Maja grozny wyglad ,lecz ich esencja jest wspólczucie - sa aspektem nauczyciela.

Stupa - symbol oswiecenia. Przedstawia przeksztalcenie wszystkich emocji i elementów w piec oswieconych madrosci i piec rodzin Buddy. Jej symetryczna forma wypelniona jest zwykle relikwiami.

Szesc paramit- dzialania które nalezy rozwijac na sciezce Bodhisatwy sa to: szczodrosc, etyka, cierpliwosc, gorliwosc, medytacja i madrosc.

Szine - to metoda medytacji wprowadzajaca umysl w zbalansowany, uspokojony i jasny stan.

Tantra -(pochodzi od slowa tkac) - oznacza doswiadczenie, które stalo sie czescia nas samych, jest od nas nieoddzielne (patrz Diamentowa Droga).

Tara - "ta,która sprawia, że przedostajesz się przez" rzekę czasu i przestrzeni - bóstwa żeńskie, Mądrości.


Termy - glebokie nauki buddyjskie przekazywane przez Guru Rinpocze jego uczniom i ukryte dla dobra przyszlych pokolen. W odpowiednim czasie odkrywane przez Lamów Tertonów, którzy sa emanacjami Guru Rinpocze lub jednego z jego uczniów, a nastepnie przekazywane przez nich dalej.

Teisho (jap.) - mowa Dharmy, komentarz nauczyciela zen do jakiegoś przypadku, będący jednocześnie żywą demonstracją rozumienia najgłębszych prawd buddyzmu.

Tipitaka (sanskryt tripitaka), to zbiór nauk buddyjskich spisany w języku palijskim Tipitaka nazywana jest kanonem palijskim, składa się z trzech części - koszy (w Polsce spotyka się określenie trójkosz):

• Vinaja Pitaka - kosz reguł zakonnych,

• Sutta Pitaka - kosz nauk (sutr, w pali sutty),

• Abhidhamma Pitaka - zawiera dodatkowe objaśnienia i teksty filozoficzne.

Linki:

• www.theravada.int.pl/tipitaka.htm Tłumaczenia sutt na PL, objaśnienia

• theravada.i.mahajana.net Dużo sutt w jez. PL

Umysł (jap. kokoro lub shin) - pisany z małej litery oznacza tylko siedzibę intelektu; pisany z dużej litery oznacza absolutną Rzeczywistość, a także całkowitą Przytomność lub Świadomość.

Upaja - "skuteczny środek" - ma odwieść umysł od rzeczy doczesnych, spraw ziemskich; jest to praktyka osobista i pobieranie nauk.

Wadzra - (twardy, niezniszczalny, diament, piorun). Jedna z rodzin Buddy, rodzina Wadzry zwiazana jest z Budda Akszobia z kierunku wschodniego. Jej wlasciwoscia jest pierwotna czystosc i niezniszczalnosc. Ogólnie termin "wadzra" przekazuje znaczenie tego, co jest poza powstawaniem i zanikaniem i przez to jest niezniszczalne. Wadzra jest równiez rytualnym berlem uzywanym czasem w praktyce Diamentowej Drogi.

Wesak (Vesak) - Święto narodzin Buddy

Wskazania buddyjskie: Pięć i Dziesięć Wskazań 

1. Ślubuję powstrzymywać się od zabierania życia. 
2. Ślubuję powstrzymywać się od brania rzeczy mi nie danych.
3. Ślubuję powstrzymywać się od działania powodowanego żądzą. 
4. Ślubuję powstrzymywać się od kłamstwa. 
5. Ślubuję powstrzymywać się od brania używek powodujących rozproszenie i nieuwagę.
Po dwóch latach od przyjęcia pięciu wskazań, można przyjąć następne pięć:
6. Ślubuję nie mówić o błędach innych ludzi. 
7. Ślubuję nie wychwalać siebie i nie poniżać innych osób. 
8. Ślubuję nie kierować się chciwością, lecz okazywać szczodrość. 
9. Ślubuję nie wzbudzać gniewu lecz utrzymywać umysł w harmonii. 
10. Ślubuję nie oczerniać Trzech Klejnotów - Buddy, Dharmy, Sanghi. 

Yong Maeng Jong Jin (YMJJ)  (czyt. "jong meng dżion dżin")   Po koreańsku znaczy "siedzieć uważnie jak tygrys gotujący się do skoku". Jest to 3- lub 7-dniowa intensywna sesja medytacyjna, odbywająca się w Ośrodkach Zen, zwykle raz w miesiącu. Jest to odosobnienie ciszy, milczenia. Plan dnia obejmuje zwykle ok. ośmiu godzin medytacji, dwie serie po 108 pokłonów, śpiewy poranne i wieczorne oraz trzy formalne posiłki. Uczestnicy mogą mieć rozmowy konganowe z Nauczycielem, który prowadzi sesję.

Zazen (jap.) - dosł. „siedzące zen”, fundamentalna metoda praktyki zen, która w istocie nie ogranicza się tylko do siedzenia, lecz jest kontynuowana podczas każdego działania; skoncentrowany, wolny od przypadkowych myśli, skupiony na jednym umysł; proces opróżniania umysłu z wszystkich nieistotnych form, myśli, pojęć.

Zen (jap., chiń. chan, san. dhyana, kor. son) - 1. proces koncentracji i pochłonięcia, uspokajający umysł i doprowadzający go do skupienia na jednym; 2. nazwa szkoły buddyzmu mahajany, której nauki są kontynuowane do dziś w Chinach, Wietnamie, Korei, Japonii oraz w krajach Zachodu, głównie Ameryki Północnej i Europy, również w Polsce.

Zendo (jap.) - odrębna duża sala (a czasem budowla) w klasztorach, świątyniach i ośrodkach zen, przeznaczona do praktykowania formalnego siedzącego zazen.

Zenji (jap.) - wielki lub słynny mistrz zen, np. Dogen czy Hakuin.

[1][2] Tradycja buddyjska przekazuje imiona innych buddów, którzy poprzedzili przyjście Buddy Gautamy. Są nimi w kolejności: Wipashyin, Shikhin, Wishwabhu, Krakukchanda, Kanakamuni, Kashyapa oraz Shakyamuni, czyli „Mędrzec z klanu Shakyów”, historyczny Budda.

Amitaba - Buddyzm, Dharma, Nirwana